Fot. Kaplica Grobu Bożego w Żaganiu po konserwacji

Kaplica Bożego Grobu w Żaganiu została zaprojektowana na podstawie szkiców wykonanych przez opata Jakuba II Liebiga podczas jego pielgrzymek do Ziemi Świętej. Wzorowana była na Kaplicy Grobu Pańskiego w Jerozolimie, która przez wieki była miejscem szczególnego kultu chrześcijan. Pierwotna bazylika została wzniesiona w IV wieku z polecenia cesarza Konstantyna Wielkiego. W kolejnych wiekach była wielokrotnie niszczona i odbudowywana. Kaplica Bożego Grobu w Żaganiu powstała na przełomie XVI i XVII wieku. Usytuowana została obok kościoła „Na Górce. Co istotne, oryginalna kaplica w Jerozolimie została zniszczona w 1555 roku i odbudowana dopiero w XIX wieku w zmienionej formie. Tym samym żagańska kaplica zachowała unikalny, historyczny kształt.

Zbudowana z piaskowca, składa się z prostokątnego przedsionka i półkolistej komory grobowej. Jej dach wieńczy sześcioboczna latarnia z kopułą wspartą na kolumnach. Przez wieki była celem pielgrzymek wiernych ze Śląska i Łużyc, którzy pozostawiali na jej murach inskrypcje – świadectwa wiary i obecności.

Kaplica wpisana jest do rejestru zabytków pod numerem 2083.

Wyzwania konserwatorskie

Płaski dach, wiernie oddający pierwowzór z Bliskiego Wschodu, okazał się nieprzystosowany do europejskiego klimatu. Deszcze, śnieg i zmienne temperatury powodowały zawilgocenia, erozję kamienia i rozwój mchów. Mimo to kaplica przetrwała wojny i upływ czasu, co świadczy o kunszcie dawnych rzemieślników.

Fot.  Napisy pozostawione na elewacji przez pelgrzymujących

Renowacja – sztuka zachowania sacrum

Zgodnie z sentencją św. Tomasza z Akwinu: Conservatio aeterna creatio est – konserwacja jest wieczną kreacją. Kaplica była wielokrotnie odnawiana, m.in. w 1823 roku, w XIX i XX wieku. Ostatnie kompleksowe prace przeprowadzono po 20 latach przerwy, pod kierunkiem Marcina Kozarzewskiego z firmy Monument Service.

Zakres prac objął m.in. oczyszczenie elewacji i usunięcie roślinności. Do dezynfekcji powierzchni porośniętych mchami i porostami zastosowano specjalny preparat biobójczy, który skutecznie usuwa zarodniki i chroni kamień przed dalszym porastaniem. W miejscach osłabionych przez mróz wykonano wzmocnienie strukturalne przy użyciu nowoczesnych środków krzemianowych Remmers KSE, które głęboko penetrują kamień i przywracają jego trwałość.

Ubytki w piaskowcu uzupełniono starannie dobraną zaprawą mineralną barwioną na kolor kamienia Remmers RM. Szczególną uwagę poświęcono spoinom – stare usunięto, a nowe wykonano w systemie elastycznym: zastosowano nowoczesny uszczelniacz chroniący przed przeciekami oraz trwałą zaprawę odporną na warunki atmosferyczne.

Na zakończenie przeprowadzono impregnację hydrofobową całej powierzchni kamiennej, stosując bezbarwną powłokę ochronną Remmers Funcosil, która zabezpiecza kaplicę przed nasiąkaniem wodą i dalszymi uszkodzeniami.

Wspólna troska o dziedzictwo

Renowacja była możliwa dzięki wsparciu Gminy Miejskiej Żagań, Lubuskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków oraz Niemiecko-Polskiej Fundacji Ochrony Zabytków Kultury. Parafia pw. Nawiedzenia NMP w Żaganiu została uhonorowana nagrodą „Lubuskie Konserwacje”.

Kaplica „Na Górce” pozostaje nie tylko zabytkiem, ale przede wszystkim miejscem modlitwy, refleksji i żywej pamięci o Zmartwychwstaniu. Jej opiekunowie i konserwatorzy wiedzą, że troska o tak cenny obiekt musi być nieustanna – by zachować go dla przyszłych pokoleń.

Jacek Olesiak
Product Manager Renowacje
Dział Ochrony Budowli